KPN maakte weinig verrassende cijfers bekend over het tweede kwartaal. Dat kon ook bijna niet anders, want de eerstekwartaalcijfers, met winstwaarschuwing, en de Investor Day van mei liggen nog maar kort achter ons. De marktverwachtingen werden geëvenaard en de ‘guidance’ voor 2011 en de jaren erna konden worden gehandhaafd. Het bedrijf toonde zich optimistisch en meent de eerste effecten van de aangekondigde maatregelen tegen de omzeterosie al te voelen. Beleggers waren kennelijk opgelucht dat er geen sprake was van een verdere verslechtering in de business. Dat Getronics in zwaar weer is beland, werd voor lief genomen. De beurs reageerde positief en het aandeel sloot weer boven de 10 euro, met wat men wel een ‘relief rally’ noemt. Dat kon het aandeel goed gebruiken, na de slecht ontvangen Investor Day van 10 mei (zie ons commentaar ‘KPN trakteert de markt niet op een visionaire strategie’).
Maar hoe goed of slecht gaat het nu eigenlijk? We kijken in detail naar Consumer NL (vanaf 1 januari 2012 wordt gaan Vast en Mobiel meer in detail afzonderlijk rapporteren, wat de transparantie verder zal verhogen) en naar de winstgevendheid van de overige divisies.
De omzet bevindt zich al jaren in een licht dalende trend. Op kwartaalbasis sprong Q1 van 2011 er wel uit, met een relatief grote daling van 49 miljoen euro (naar 941 miljoen), maar dat is deels een seizoenseffect. In Q2 is er echter weer een stijging. Al met al ligt de omzet 10 procent lager dan vijf jaar geleden. Er is dus voorlopig geen sprake van een structurele terugkeer naar groei. En omdat KPN nog altijd de ‘incumbent’ is, moet je je afvragen of groei überhaupt de ambitie moet zijn.
De daling van 10 procent is beperkt, gelet op de veranderingen in de markt en de sterke concurrentie. Zo is van het aantal vaste lijnen van vijf jaar geleden nog slechts een derde (!) over: 1,5 miljoen. Tegelijk daalt het aantal belminuten per lijn licht, maar de ARPU van deze dienst is marginaal stijgend te noemen (nu 27 euro). Al met al daalt echter de omzet fors: -16 procent op jaarbasis naar 127 miljoen. Ook dat is slechts een derde van wat het vijf jaar geleden was.
Daar staat tegenover dat de breedbandmarkt, plus VoIP, is opgekomen, waar KPN ook veel overnames heeft gedaan. De omzet op deze markt is echter gestagneerd en stond in Q2 van 2011 op 252 miljoen; de piek lag in Q3 van 2009, met 262 miljoen. Ook TV is er bij gekomen, een markt waar KPN nu een aandeel van 16 procent heeft. Qua omzet levert dit echter nog maar een zeer bescheiden bijdrage van 42 miljoen euro. FTTH, met binnenkort snelheden tot 500 Mbps, neemt significante vormen aan en kan KPN naar een heel nieuwe fase leiden, waarin nieuwe inkomstenbronnen kunnen worden aangeboord.
Mobiel is voor KPN geen groeimarkt meer. Het aantal abonnees vlakt sinds Q1 van 2009 af, al kon voor het eerst in acht kwartalen weer een positieve ‘net additions’ worden gemeld – van een luttele 1.000 abonnees. Het aantal belminuten en SMS-jes per abonnee is daarbij min of meer stabiel. We moeten dan ook naar de dienstenomzet kijken om te begrijpen waar de winstwaarschuwing van 21 april vandaan kwam. Tegen een achtergrond van dalende abonnee-aantallen wist deze zich aanvankelijk behoorlijk te handhaven, maar in Q1 van 2011 was sprake van een forse terugval op kwartaalbasis (van 430 naar 399 miljoen), slechts ten dele te verklaren met een seizoenseffect. Allicht is dit het gevolg van minder buiten-de-bundel bellen en SMS-sen. Echter, in Q2 was de dienstenomzet weer hoger (409 miljoen). Zo slecht gaat het dus niet in mobiel.
En hoe zit het met de ‘bottom line’ van deze divisie? De marge is de aflopen jaren vrij stabiel, rond de 22 procent (operationeel) of 29 procent (EBITDA). De vrije kasstroom (EBITDA minus capex) als percentage van de omzet staat wel enigszins onder druk en staat nu op 19,8, na een piek van 23,2 procent in Q4 van 2010. Kortom, de winstgevendheid is op peil, maar KPN zal willen voorkomen dat deze verder wegzakt.
De marges van de Business divisie vertonen een vergelijkbaar patroon als die van Consumer, maar op een structureel hoger niveau. De EBITDA-marge ligt nu op 33,8 procent en de vrije kasstroom is 28,8 procent van de omzet. Ook Wholesale & Operations laat zo’n patroon zien, maar opnieuw op hogere niveaus: EBITDA-marge 62,8 procent, vrije kasstroom 36,2 procent van de omzet.
Duitsland en België weten hun marges op een hoog niveau te handhaven (EBITDA 41,8 resp. 33,0%, vrije kasstroom 26,1 resp. 15,0% van de omzet). Duidelijk is wel dat hier fors geïnvesteerd wordt in mobiel breedband, want de verhouding capex/omzet is gestegen naar 15,8 resp. 18,1 procent.
De unit Rest of World in Mobile International bestaat uit de MVNO-activiteiten in Frankrijk en Spanje, plus het uitdijende Ortel Mobile. Het totaal aantal abonnees is, vooral door Ortel, goed gegroeid: naar 550.000 in Spanje en 650.000 in Frankrijk. Deze aantallen blijken echter nog altijd ontoereikend om uit de rode cijfers te komen. De marges zijn negatief en er is sprake van een negatieve vrije kasstroom. In 2010 werd 41 miljoen euro verbrand en in 2011 staat de teller op 12 miljoen. KPN bezint zich op de toekomst van ‘Frankrijk’ en ‘Spanje’. Wellicht worden de klanten verkocht of gemigreerd naar Ortel.
Getronics draait aanmerkelijk minder goed door een beperkte vraag naar beheersdiensten. Het operationeel resultaat is nu twee kwartalen achtereen negatief. De EBITDA is nog wel positief, maar veel scheelt het niet: de marge is gekrompen tot 3,2 procent. De vrije kasstroom op de omzet is in Q2 van 2011 negatief geworden: Getronics genereert nu dus geen cash meer maar verbrandt het. Dat KPN de helft van de eerder aangekondigde ontslagronde van 4.000 à 5.000 bij dit bedrijfsonderdeel gaat uitvoeren, mag dus geen verbazing wekken. Daarnaast dient de vraag zich aan: hoe groot is het strategische belang van Getronics voor KPN? Zijn er misschien meer onderdelen die verkocht kunnen worden? Hoe dan ook, het is opvallend te zien dat Getronics ook na 1 januari 2012 afzonderlijk blijft rapporteren en niet wordt geïntegreerd in de cijfers van KPN Business.
IBasis is een bedrijf van hoge omzetten en lage marges. In Q2 van 2011 kwam de omzet uit op 246 miljoen euro, terwijl de vrije kasstroom slechts 3,3 miljoen bedroeg. Daarmee draagt iBasis nauwelijks bij aan de groep, terwijl er wel een bepaald risico is: mocht de markt verslechteren, dan is het de vraag of snel genoeg bezuinigd kan worden om te voorkomen dat nog een ‘cash burner’ ontstaat.
De aanleiding voor de winstwaarschuwing van 21 april lijkt tamelijk dun te zijn geweest. Zocht Eelco Blok, als kersverse CEO, een manier om een duidelijk statement te maken en om aanhoudende banenreducties te rechtvaardigen?
KPN is op de eerste plaats een financieel gestuurd bedrijf. De primaire focus is aandeelhouderswaarde. Daarbij hoort een grote aandacht voor kostenbesparingen (opex) en enige terughoudendheid bij investeren (capex). Het gevaar van te diep snijden (wat de continuïteit in gevaar brengt) en te weinig investeren (wat de toekomstige groei belemmert) ligt altijd op de loer, omdat aandeelhouders een korte termijn focus hebben.
Tegelijk impliceert de financiële focus dat bedrijfsonderdelen en activiteiten altijd ter discussie staan. Dat geldt nu expliciet voor Rest of World, maar ook iBasis en Getronics moeten hun plaats in de groep blijven verdedigen, gelet op de lage of zelfs negatieve bijdrage aan de kasstroom.
Voorlopig komt de innovatie uit de netwerken voort. Dat blijkt in Duitsland en België, waar KPN succes heeft met mobiel breedband. Er is daar sprake van 42 Mbps, waar we bij KPN NL beperkt zijn tot 7,2 Mbps. Op het gebied van vast kan FTTH voor een nieuwe impuls zorgen. XS4All en Telfort gaan diensten aanbieden op de netwerken van Reggefiber, terwijl KPN plannen heeft voor migratie van klanten van koper naar glas. De introductie van 500 Mbps kan ook een bijdrage leveren en verder mag van KPN verwacht worden dat het met nieuwe diensten en partnerships komt om zijn netwerken optimaal te benutten.